प्रेमाचा उत्सव की औपचारिक सोहळा : ख्रिसमस आणि हरवत चाललेली माणुसकी

गोठ्यात जन्मलेला आशेचा दिवा आज बाजारात हरवतो आहे का? जगाच्या इतिहासात काही जन्म असे असतात, जे कॅलेंडरवर नोंदले जात नाहीत; ते माणसाच्या अंतःकरणावर कोरले जातात. येशू ख्रिस्तांचा जन्म असाच एक क्षण होता. राजवाड्यात नव्हे, तर एका साध्या गोठ्यात; सोन्याच्या पाळण्यात नव्हे, तर गवताच्या कुडीत जन्मलेला हा बालक पुढे संपूर्ण मानवजातीसाठी प्रेम, क्षमा आणि त्यागाचा महामार्ग दाखवेल, याची कुणालाच कल्पना नव्हती. आज दोन हजार वर्षांनंतरही ख्रिसमस हा केवळ ख्रिस्ती समाजाचा सण न राहता तो संपूर्ण मानवतेचा उत्सव बनला आहे—किमान तसा तो असायला हवा. येशू ख्रिस्तांचा जन्म हा केवळ धार्मिक घटना नव्हती; ती सामाजिक क्रांतीची सुरुवात होती. त्या काळातील समाज अन्याय, दास्य, सत्तेचा उन्माद आणि धर्माच्या नावावर होणाऱ्या शोषणाने ग्रासलेला होता. अशा काळात येशूंनी दिलेला संदेश साधा होता “एकमेकांवर प्रेम करा.” पण हा साधा संदेशच सत्ताधाऱ्यांना आणि धर्मठेकेदारांना अस्वस्थ करणारा ठरला.

येशूंनी मंदिरांतील दिखाऊ भक्तीपेक्षा रस्त्यावरील उपाशी माणसाला महत्त्व दिले. त्यांनी पापी म्हणून हिणवलेल्यांना जवळ केले, आजारी, गरीब आणि उपेक्षितांच्या पाठीशी उभे राहिले. म्हणूनच ख्रिसमस हा केवळ आनंदाचा सण नाही; तो वंचितांच्या बाजूने उभे राहण्याची आठवण करून देणारा दिवस आहे. आजचा ख्रिसमस, झगमगाट आणि वास्तव आहे, मात्र प्रश्न विचारायला भाग पाडतो. दिवे लागतात, केक कापले जातात, शुभेच्छांचा वर्षाव होतो; पण रस्त्यावरील अंधार कमी होतो का? गोठ्यात जन्मलेल्या येशूंचा सण आपण मॉलमध्ये साजरा करतो, ही विसंगती खटकणारी आहे. भेटवस्तूंच्या स्पर्धेतून ख्रिसमस हळूहळू ग्राहकवादाचा उत्सव बनतो आहे. ‘मेरी ख्रिसमस’ म्हणतांना आपण समोरच्याच्या दुःखाकडे पाहतो का, हा खरा प्रश्न आहे. आज जग युद्धांनी, द्वेषाने, धार्मिक असहिष्णुतेने आणि सामाजिक दरीने फाटलेले असताना ख्रिसमसचा खरा अर्थ अधिकच महत्त्वाचा ठरतो.

येशू ख्रिस्तांचे संपूर्ण जीवनच क्षमेची ताकद आणि त्यागाचे प्रतीक होते. क्रूसावर चढवले जात असतानाही त्यांनी शत्रूंना क्षमा केली, “हे पिता, त्यांना माफ कर, कारण ते काय करीत आहेत हे त्यांना माहीत नाही.” क्षमा ही कमजोरी नाही, तर ती माणसाला माणूस बनवणारी सर्वात मोठी ताकद आहे, हे येशूंनी कृतीतून दाखवले. आज सूड, द्वेष आणि प्रतिशोधाच्या मानसिकतेत जग अडकले असताना क्षमेचा हा संदेश अधिकच क्रांतिकारी वाटतो. ख्रिसमस म्हणजे फक्त आनंद नव्हे; तो स्वतःच्या अहंकाराचा क्रूस उचलून तो खाली ठेवण्याचा दिवस आहे. भारतासारख्या विविधतेने नटलेल्या देशात ख्रिसमसचे महत्त्व अधिक व्यापक आहे. हा सण आपल्याला सांगतो की धर्म वेगळे असू शकतात, पण माणुसकी एकच असते. येशूंनी कधीही धर्माच्या भिंती उभ्या केल्या नाहीत; त्या आपण उभ्या केल्या. म्हणूनच ख्रिसमस हा धार्मिक सहअस्तित्वाचा, संवादाचा आणि सद्भावनेचा उत्सव आहे. आज जेव्हा सणांनाही धार्मिक ओळखींच्या चौकटीत अडकवले जाते, तेव्हा ख्रिसमसचा सार्वत्रिक संदेश जपणे ही सामाजिक जबाबदारी ठरते. प्रेम, शांतता आणि बंधुता ही मूल्ये कुठल्याही धर्माची मक्तेदारी नाहीत.

गरीबांचा ख्रिसमस कुठे आहे? खरा ख्रिसमस चर्चमध्ये नाही, तर झोपडपट्टीत आहे. तो रुग्णालयातील खाटेवर आहे, उपाशी मुलांच्या डोळ्यांत आहे, एकाकी वृद्धांच्या शांत अश्रूंमध्ये आहे. येशू तिथेच सापडतात, कारण त्यांनी स्वतः तसाच मार्ग निवडला होता. आज आपण ख्रिसमस साजरा करतांना एखाद्या गरजूला हात दिला, एखाद्याचे दुःख हलके केले, तरच त्या उत्सवाला अर्थ उरतो. अन्यथा तो केवळ कॅलेंडरवरील एक दिवस ठरतो. ख्रिसमस हा एका दिवसाचा कार्यक्रम नसून 365 दिवसांचा संकल्प आहे. प्रेम करणे सोपे नाही, क्षमा करणे कठीण आहे; पण समाज वाचवायचा असेल, तर हा मार्गच निवडावा लागेल. येशूंनी दिलेला मार्ग हा संघर्षाचा होता, पण तोच मानवतेचा एकमेव मार्ग आहे. आज जेव्हा जगाला शांततेची सर्वाधिक गरज आहे, तेव्हा ख्रिसमसचा संदेश केवळ शुभेच्छांपुरता मर्यादित ठेवणे हा येशूंवर अन्याय ठरेल. गोठ्यातील संदेश आजही जिवंत आहे.

गोठ्यात जन्मलेला तो बालक आजही आपल्याला विचारतो,                                                    तुम्ही दिवे लावले, पण अंधार दूर केला का?                                                                    तुम्ही केक कापला, पण भुकेल्याला अन्न दिले का?                                                            तुम्ही प्रार्थना केली, पण माणसावर प्रेम केले का?

प्रविण बागडे