द्वेषपूर्ण राजकारण वाढवण्याचे एक नवीन साधन: ‘पाळीव प्राणी म्हणून डुकरे’

दिल्लीच्या त्रि नगरमध्ये, काही हिंदू कुटुंबांनी भक्तीचा एक नवीन प्रकार आणि मुस्लिम शेजाऱ्यांना दूर ठेवण्याचा एक मार्ग स्वीकारल्याचे दिसते — तो म्हणजे डुकरे. ही जनावरे घरांमध्ये पिंजऱ्यात ठेवली जातात, तर भिंतींवर इतर देवांप्रमाणेच दागिन्यांनी सजवलेल्या, शक्तिशाली, डुकराच्या चेहऱ्याच्या देवतेचे पोस्टर लावलेले असतात. हे मुस्लिम वस्तीजवळील परिसरात घडत आहे. पिंजऱ्यातील डुकरांना अब्दुल किंवा रहमान किंवा असेच काहीतरी नाव दिले जाते आणि जेव्हा एखादा मुस्लिम तिथून जातो, तेव्हा हे शब्द मोठ्याने ओरडून सांगितले जातात. याला समांतर, भगवान विष्णूचा तिसरा अवतार मानल्या जाणाऱ्या भगवान वराहाचे, शस्त्रास्त्रांनी सुसज्ज आणि सुशोभित केलेले चित्रही आहे. काहींच्या मते ही प्रथा वर्षभरापूर्वी सुरू झाली आहे, तर इतरांच्या मते ही केवळ काही महिन्यांपूर्वीची घटना आहे. मुस्लिमांना डुकरांबद्दल असलेली नापसंती सर्वश्रुत आहे आणि मुस्लिमांना कोणत्यातरी प्रकारे चिथावणी देण्याची ही एक पद्धत आहे. अशा तंत्रांचा वापर सहसा समाजांमध्ये द्वेषाच्या भिंती उभारण्याची पूर्वतयारी म्हणून केला जातो.

 

कोणाच्या सुपीक आणि द्वेषपूर्ण कल्पनाशक्तीने हा ट्रेंड सुरू केला आहे हे माहित नाही, हे दिल्लीतील फक्त एकाच भागापुरते मर्यादित आहे की नाही हेही माहित नाही, पण निश्चितच हा धोका आहे की हे आणखी एक विभाजनकारी साधन अधिक ठिकाणी उचलले जाईल, ज्यामुळे द्वेष आणि त्याद्वारे हिंसाचार पसरवून फायदा मिळवणाऱ्यांच्या शस्त्रागारात भर पडेल. विशेष म्हणजे, ९/११ नंतर इस्लामफोबिया ही एक प्रमुख जागतिक घटना बनली आहे, ज्याचा प्रचार अमेरिकन माध्यमांनी ‘इस्लामिक दहशतवाद’ हा शब्दप्रयोग करून केला. त्यामुळे, न्यूयॉर्कमध्ये तेथील महापौर झोहरान ममदानी यांच्या घरासमोर अशीच एक घटना घडली हे जाणून घेणे डोळे उघडणारे आणि मनोरंजक होते. “ गेल्या महिन्यात, न्यूयॉर्कमधील ‘मागा’ (MAGA) समर्थकांनी मुस्लिम महापौर झोहरान ममदानी यांच्या कार्यालयासमोर डुक्कर भाजण्याचा कार्यक्रम आयोजित केला होता . पण अशा घटनांमधील सर्वात मजेदार गोष्ट ही आहे की त्या अज्ञानातून निर्माण झालेल्या गैरसमजावर आधारित असतात. हिंदू आणि ख्रिश्चन त्यांना पाहिजे तितके डुकराचे मांस खाऊ शकतात आणि डुक्कर पाळीव प्राणी म्हणून ठेवू शकतात —त्याची मुस्लिमांना पर्वा नसते.”

 

गेल्या काही वर्षांत डुकराचा फारसा वापर झाला नाही, उलट गायीचेच वर्चस्व होते. स्वातंत्र्यलढ्यादरम्यान जातीयवादी शक्तींकडून डुकराचा वापर जातीय राजकारणासाठी एक साधन म्हणून केला गेला. त्या वेळी हिंसाचार भडकवण्यासाठी डुक्कर आणि गाय दोन्ही निमित्त म्हणून आघाडीवर होते. भीष्म शानी यांच्या पुरस्कार-विजेत्या पुस्तकावर आधारित गोविंद निहलानी यांची ‘तमस’ ही उत्कृष्ट लघुमालिका आठवते. या कथेत, नाथू नावाच्या एका बहिष्कृत व्यक्तीला एक मुस्लिम राजकारणी डुक्कर मारून मशिदीत ठेवण्यासाठी काही पैसे देतो. त्या जातीयवादी राजकारण्याला हे स्पष्टपणे माहित असते की यामुळे हिंसाचार होईल आणि त्याचे सामाजिक-राजकीय स्थान वाढेल.

 

अलीकडच्या काळात हिंसाचार भडकवण्यासाठी मंदिरांमध्ये गोमांस ठेवल्याच्या तुरळक घटना घडल्या आहेत. बहुतेक प्रकरणांमध्ये बजरंग दलाच्या कार्यकर्त्यांनीच गोमांस ठेवले होते. “गायीची कत्तल केल्याप्रकरणी आणि एका मुस्लिम व्यक्तीला खोट्या गुन्ह्यात अडकवण्याचा प्रयत्न केल्याप्रकरणी, बजरंग दलाचे मोरादाबाद जिल्हाध्यक्ष मोनू बिश्नोई यांच्यासह चार जणांना उत्तर प्रदेश पोलिसांनी अटक केली आहे. त्यांच्यावर पोलिसांविरुद्ध कट रचल्याचाही आरोप आहे.” जनावरे वाहून नेणाऱ्यांवर हल्ला केल्याप्रकरणी स्वयंघोषित गटांच्या अनेक प्रकरणांत त्यांना अटक करण्यात आली आहे. गोहत्येला विरोध करण्याच्या नावाखाली धुमाकूळ घालणाऱ्या अशा स्वयंघोषित गटांची एक मोठी साखळी आहे.

 

त्यामुळेच गायींशी संबंधित हिंसाचारामुळे जमाव-हिंसेची (लिंचिंगची) घटना उदयास आली आहे. याची भयंकर प्रकरणे आहेत आणि गेल्या १० वर्षांत १०० हून अधिक जमाव-हिंसेच्या घटना घडल्या आहेत. दादरीतील पहलू खानपासून सुरू होऊन, जमाव-हिंसेची तीव्रता अत्यंत भयंकर प्रमाणात वाढत आहे. ही सर्व प्रकरणे हृदयद्रावक आहेत. जुनैदचे एक प्रकरण विशेषतः खूप अस्वस्थ करणारे आहे. “१६ वर्षांचा जुनैद खान आपल्या भावासोबत ट्रेनने प्रवास करत होता. एका वयस्कर व्यक्तीने त्याला बसायला जागा देण्यास सांगितले, जे त्याने लगेच केले. पण त्यानंतर २५ जणांच्या जमावाने त्याला घेरले आणि ‘बीफईटर्स’ (गोमांसाहारी) आणि ‘पाकिस्तानी’ अशा घोषणा देऊ लागले . जुनैदवर चाकूने हल्ला करण्यात आला आणि त्यात त्याचा मृत्यू झाला.”

 

चिंताजनक बाब ही आहे की, जातीयवादी शक्ती द्वेष निर्माण करण्यासाठी नवनवीन पद्धती कशा शोधून काढतात, ज्यानंतर हिंसाचार होतो. जातीय राजकारणात गुंतलेल्यांच्या द्वेषपूर्ण भाषणांवर बरेच काही लिहिले गेले आहे. पंतप्रधानांपासून खालीपर्यंत नवनवीन द्वेषपूर्ण घोषणा दिल्या जातात आणि त्या खालच्या स्तरापर्यंत पोहोचवल्या जातात, तर या प्रवृत्तींचे हस्तक त्या आणखी खालच्या स्तरापर्यंत पोहोचवतात आणि हिंदू व मुस्लिम समुदायांचे जीवन अधिक दयनीय बनवतात, कारण यानंतर ते त्या परिसरात राहू शकत नाहीत. अशा घटनांनंतर ते अधिक त्रस्त होतात. पंतप्रधानांची ‘हम दो, हमारे दो’ (आम्ही दोघे, आमचे दोघे) ही प्रसिद्ध घोषणा आहे, तर दुसरीकडे त्यांना त्यांच्या कपड्यांवरून ओळखता येते. आदित्यनाथांच्या ‘बटेंगे’ ते ‘कटेंगे’ (जर आम्ही (हिंदू) विभागले गेलो, तर आम्हाला मारले जाईल) या घोषणांना अकबरुद्दीन ओवैसींसारख्यांच्या तितक्याच धोकादायक घोषणांची जोड मिळाली आहे, ज्यांनी म्हटले होते की, जर १५ मिनिटांसाठी जरी पोलीस मागे घेतले, तर मुस्लिम आपली खरी ताकद दाखवतील. डिसेंबर २०१२ मध्ये आदिलाबाद येथे दिलेल्या एका अत्यंत वादग्रस्त भाषणात, एआयएमआयएम नेते अकबरुद्दीन ओवैसी यांनी असे विधान केले होते की, जर पोलिसांना १५ मिनिटांसाठी हटवले, तर त्यांचा समाज (“२५ कोटी मुस्लिमांचा” उल्लेख करत) “१०० कोटी” हिंदूंच्या विरोधात आपली ताकद दाखवून देईल .

 

जातीयवादाच्या राजकीय रणांगणात डुकराचा (वराहाचा) समावेश करण्यामागील सर्वात चिंताजनक बाब म्हणजे, विभाजनवादी शक्तींना त्यांच्या राजकारणात नवीन यंत्रणा आणण्याची क्षमता प्राप्त झाली आहे. आपल्या गंगा-जमुनी तहजीब (समन्वयवादी संस्कृती) चे वैशिष्ट्य असलेली आंतर-सामुदायिक जवळीक आता धोक्यात येत आहे. हा डुकराचा घटक हे सुनिश्चित करेल की हिंदू आणि मुस्लिम शेजारी-शेजारी राहू शकणार नाहीत. आधीच मुस्लिमांना वस्त्यांमध्ये राहण्यास भाग पाडले जात आहे; आता या नवीन सामाजिक अभियांत्रिकीद्वारे डुकराचे घटक आणल्यामुळे, जर आपण ही गोष्ट वेळीच रोखली नाही, जर आपण हिंदूंनी कृत्रिमरित्या सुरू केलेल्या डुकरांच्या पाळणुकीला परावृत्त केले जाणार नाही याची खात्री केली नाही, तर समुदायांमधील (हिंदू-मुस्लिम) दरी अधिक रुंद होईल. जोपर्यंत लोक दुसऱ्या समुदायाचा अपमान करण्याच्या मर्यादा ओलांडत नाहीत, तोपर्यंत त्यांना त्यांचे पाळीव प्राणी आणि देव निवडण्याचे स्वातंत्र्य आहे. एक आठवण करून द्यायची झाल्यास, भगवान वराह तारणहार म्हणून आले होते, सध्याच्या पद्धतीने डुकरांना दत्तक घेण्याचे नकारात्मक परिणाम होतील.