महाराष्ट्रातही राजकीय पर्याय निर्माण करावा लागेल

 

मनुस्मृती आधारित वर्णव्यवस्था

18व्या शतकात इंग्रजांच्या वैज्ञानिक विचारसरणीमुळे आणि मानवीय वागणुकीमुळे ही व्यवस्था थोडी कमकुवत होऊ लागली। तेव्हाच ज्योतिबा फुले (जन्म 11 एप्रिल 1827 – मृत्यू 28 नोव्हेंबर 1890), अस्पृश्य शूद्र समाजातील एक समृद्ध जमीनदार, ब्राह्मणांच्या विरोधानंतरही शिक्षण घेऊन, ज्ञान मिळवून सन्माननीय पुरुषाचा दर्जा मिळवतात।

 

पेशवाईचे क्रूर शासन:

त्याकाळी पुण्याचे पेशवाई शासन इतके क्रूर, निर्दयी, अमानवीय होते की, गळ्यात मडके आणि कमरेला झाडू बांधणे असे दंडात्मक निर्बंध अस्पृश्य जातींवर लादले होते। या अमानवीय प्रतिक्रियेने फुले यांना हादरवून सोडले। परिणामतः फुले दाम्पत्याने अस्पृश्यांच्या उद्धारासाठी संपूर्ण आयुष्य वाहिले आणि त्याची गुंज संपूर्ण महाराष्ट्रात ऐकू आली।

 

राजर्षी शाहू महाराजांचे योगदान

या सामाजिक परिवर्तनाची लढाई कोल्हापूरचे राजर्षी शाहू महाराज (जन्म 26 जून 1874 – मृत्यू 10 मे 1922) यांनी पुढे चालवली। ब्राह्मणांच्या विरोधानंतरही हिंदू वर्णव्यवस्था नाकारून, अस्पृश्यता मिटवत, त्यांनी आपल्या शासन-प्रशासनात शूद्रांना 50% पर्यंत आरक्षण दिले।

 

बाबासाहेब आंबेडकरांचा उदय

शाहूजींच्या सहकार्याने व प्रेरणेने सर्वात खालच्या थरावर असलेल्या अस्पृश्य महार जातीतील बाबासाहेब आंबेडकर (जन्म 14 एप्रिल 1891 – मृत्यू 6 डिसेंबर 1956) ब्राह्मणांच्या अपमानाच्या क्रियेच्या विरुद्ध प्रतिक्रियेतून जगप्रसिद्ध विद्वान बनले।

 

संविधानातील आरक्षण

बाबासाहेब या दोन्ही मागास जातीतील महापुरुषांना आपले गुरू मानून, त्यांना खरी श्रद्धांजली वाहताना, ब्राह्मणांच्या विरोधानंतरही SC, ST, OBC साठी संविधानात आरक्षणाची तरतूद केली। ब्राह्मण आणि शूद्र यांना सामाजिकदृष्ट्या बरोबरीचा दर्जा देत समता, समानता आणि बंधुत्वाचे संविधान दिले।

 

महाराष्ट्रातील वर्णरचना

येथील सामाजिक पार्श्वभूमी अशी आहे की, हिंदू धर्माची वर्णव्यवस्था देखील विस्कळीत आहे। इथे फक्त दोनच वर्ण आहेत – ब्राह्मण आणि शूद्र, क्षत्रिय आणि वैश्य गायब आहेत।

 

मराठा प्रश्न

जागा रिकामी असल्याने कोणीही दावा करत राहतो। कुणबी (शाहू महाराज वंशज), माळी (फुले वंशज), शिवाजी महाराजांसोबत यादव वंशजही सापडतो। जमीनदारी याच लोकांच्या नावाने ओळखली जाते, ज्यांना मराठा म्हणतात। काही स्वतःला क्षत्रिय मानतात, पण इतिहासात नोंद आहे की ब्राह्मणांनी त्यांना कधीच क्षत्रिय न मानता शूद्रच मानले आणि शूद्रासारखीच नीच वागणूक दिली।

 

प्रश्न उपस्थित होतो

येथील ब्राह्मणांची शूद्रांवरील अमानवीय वागणूक, अगदी मराठा राजांवरही, पाहता प्रश्न पडतो की काश्मीर, आसाम आणि तामिळनाडूसारखे 3% मनुवाद्यांविरुद्ध आंदोलन का सुरू झाले नाही? पेशवाई हिंदुत्वाविरुद्ध महाराष्ट्रात एक मजबूत विचारधारा का निर्माण होऊ शकली नाही।

 

कारण – येवला परिषद 1935

लोकशाही स्थापन होण्यापूर्वीच बाबासाहेब ब्राह्मणवादाविरुद्ध, हिंदू धर्मात सुधारणा करण्याचा प्रयत्न करून अयशस्वी झाल्यावर येवला परिषदेत घोषणा केली की, “मी हिंदू धर्मात जन्मलो हे माझ्या हातात नव्हते, पण मी हिंदू म्हणून मरणार नाही।” या बंडाच्या धमकीचा शूद्रांवर फारसा परिणाम झाला नाही, पण ब्राह्मणी छावणीत खळबळ माजली।

 

प्रतिक्रिया

बाबासाहेबांच्या या कृतीच्या विरुद्ध प्रतिक्रियेत ब्राह्मण मंडळी, बाबासाहेबांची महार जात सोडून, इतर सर्व अस्पृश्य जाती, ज्यांच्या सावलीचाही विटाळ मानत, त्यांच्याकडे जाऊन हात जोडून सन्मान देऊ लागले। बाबासाहेबांविरुद्ध धर्मविरोधी प्रचार करण्यात यशस्वी झाले।

 

परिणाम

फक्त महार जात बाबासाहेबांसोबत शेवटपर्यंत राहिली आणि धर्मांतरही केले। पण नागपूरच्या संघीयांनी युद्धपातळीवर इतका द्वेषपूर्ण प्रचार केला की, बाकी सर्व अस्पृश्य किंवा मागास जाती ब्राह्मणांपेक्षाही कट्टर हिंदू बनल्या। म्हणून महाराष्ट्रात बौद्ध धर्माविरुद्ध फक्त एकच हिंदुत्ववादी विचारधारेचे वर्चस्व वाढत गेले।

 

लोकशाहीचे सौंदर्य

प्रजातंत्र किंवा लोकशाही तेव्हाच सार्थ ठरते जेव्हा सत्ताधारी पक्षासोबत विरोधी पक्षही तितकाच मजबूत असतो। तोही फक्त संख्याबळाने नव्हे, तर मजबूत विरोधी विचारधारेनेही, जी महाराष्ट्रात कोसों दूरवरही दिसत नाही।

 

विचारधारा आता जातआधारित

लोकशाहीत राजकीय पक्षांच्या यश-अपयशाचा सर्वात मोठा आधारस्तंभ त्या पक्षाची विचारधारा असते। नेहरूंच्या काळात हिंदुत्व विचारधारेला आजसारखे महत्त्व नव्हते। काँग्रेस, जनसंघ, समाजवादी, कम्युनिस्ट इत्यादी होते।

 

जातीय राजकारणाचा उदय

हळूहळू शिक्षित झाल्यावर मागास जातींमध्ये राजकीय जाणीव जागृत झाली। भारत जातप्रधान देश राहिला आहे, हे नाकारता येत नाही। मान्यवर कांशीराम साहेबांनी जातीला जमातीत बदलून मनुवादाविरुद्ध बहुजन राजकारणाला जोश दिला आणि काही प्रमाणात यशही मिळाले।

 

भाजपाचा प्रतिवाद

याच विचारधारेतून प्रेरित होऊन भाजपाने धर्मआधारित मुस्लिमांविरुद्ध हिंदुत्वाचे राजकारण सुरू केले। सर्व राजकीय निकष धाब्यावर बसवून, मनी-मीडिया-माफिया यांचा युद्धपातळीवर दुरुपयोग करत यशस्वीही झाले। भारतीय लोकशाहीचे अर्थतंत्रात रूपांतर झाले।

 

परिणाम

बहुजन सर्वजन झाला आणि मूलनिवासी अनेक तुकड्यांत विभागून विखुरला। जातींचे किंवा जातींच्या गटांचे राजकीय पक्ष कुकुरमुत्त्यासारखे भाजपाईंच्या इशाऱ्यावर जन्माला येऊ लागले।

 

कारण – सत्ता बदल

उद्धव ठाकरे यांचे सर्वात मजबूत निवडून आलेले लोकशाही सरकार कोणत्याही कारणाशिवाय किंवा विरोधाशिवाय पूर्णपणे बदलले गेले। विशेष म्हणजे सरकार बदलले, सरकारची विचारधारा हिंदुत्व बदलली नाही, म्हणून जनमानसात फारसा फरक किंवा विरोध दिसत नाही।

 

सामाजिक सलोखा

यामुळेच इथे विविध जातींमध्ये उत्तर भारतापेक्षा उत्तम पद्धतीने बंधुभाव टिकून आहे। पण लोकशाहीचा स्तंभ मजबूत नाही।

 

रामचरितमानसाची आठवण

मुघलकाळात लिहिलेली ती चौपाई आठवते – _कोई नृप होय, हमें क्या हानी_।

 

फरक का पडत नाही

कारण आज इथला आदिवासी, अस्पृश्य मानल्या गेलेल्या जाती चांभार, ढोर, मांग इत्यादी आणि सर्व मागास जातीही कट्टर हिंदू आहेत, तर हिंदुत्वाच्या राजकारणाला आक्षेप का असावा? ब्रेनवॉश होता होता सर्वजण आपल्या बापजाद्यांच्या शूद्रतेचा अपमान आणि बलिदान विसरले। मी अनुभवतोय की बौद्धदेखील राजकीयदृष्ट्या हिंदुत्व राजकारणाचे विरोधक नाहीत।

 

 

इथे स्पष्ट दिसतेय की सचिवालयात जाण्याचा किंवा दिल्लीला जाण्याचा आता एकच मार्ग – हिंदुत्व – शिल्लक आहे। जेव्हा विचारधारा एक आहे, तेव्हा सामाजिक स्तरावर विरोधाशिवाय किंवा अपमानाशिवाय विकणे आणि खरेदी करणे सोपे आहे। आता प्रश्न आहे की, प्रत्येक प्रकारे खरेदी करण्याची ताकद कोणाकडे आहे? ज्याच्याकडे असेल तोच राज्य करेल।

 

40 वर्षांचा अनुभव: मी गेली 40 वर्षे अनुभवले आहे की, काही स्वाभिमानी लोक भगव्या मंडळींविरुद्ध त्याच हिंदुत्व मार्गावर पायी किंवा मोटारसायकलने चालायला सुरुवात तर करतात, काही वर्षे अथक परिश्रमानंतर यश न मिळाल्याने निराश होऊन हिंदुत्ववादी त्या लक्झरी गाड्यांमध्ये सोयीस्कर लिफ्ट मिळाल्यावर स्वार होतात।

 

निवारण: महाराष्ट्रातील लोकांनी आपला इतिहास आठवून, महात्मा फुले दाम्पत्य, शिवाजी महाराज, संभाजी महाराज आणि बाबासाहेब डॉ. आंबेडकर यांच्या वंशजांच्या अपमानाला आणि त्यांच्या संघर्षाला आठवून भगव्या मंडळींना आव्हान देण्याचे धाडस करावे, आणि सांगावे की आम्ही अमानवीय द्वेषी गोलवलकरांच्या विचारधारेचे हिंदू नाही।

 

अभिमानाने सांगा: मानवतावादी दृष्टिकोन ठेवणारे फुले, शिवाजी, संभाजी आणि बाबासाहेब शूद्रांचे वंशज आहोत आणि आम्हाला गर्व आहे की, आम्ही शूद्र आहोत। इतके म्हणताच राजकीय भूकंपासह महाराष्ट्रातही दुसरा राजकीय मार्ग तयार होण्यास सुरुवात होईल। धन्यवाद।